< Terug naar overzicht

Acquisitiefraude

Het kan iedereen overkomen: even niet opletten en een gewiekste malafide advertentieverkoper smeert je een contract aan zonder dat je het door hebt. Zo ging ook ik het schip in toen ik 27 december 2010 niets vermoedend de telefoon op nam. Na me uitvoerig verdiept te hebben in het fenomeen (lang leve Google) vroeg ik de Volkskrant een artikel te wijden aan acquisitiefraude. Daar had de redactie wel oren naar. Op 9 juni verscheen dit artikel:

Getild voor een nep-advertentie
WOUTER KEUNING

Kleine ondernemers wordt jaarlijkse miljoenen uit de zak geklopt door malafide telemarketeers. De Europese Commissie onderneemt actie. Wees altijd op je hoede als je telefonisch wordt benaderd voor het plaatsen van advertenties. Kijk altijd zeer nauwkeurig waarvoor je tekent en vraag om een toelichting als dingen onduidelijk zijn. Bel bij twijfel met het fraudemeldpunt van het steunpunt acquisitiefraude (let op: de website van SAF is fraudemeldpunt.nl. Fraudemeldpunt.com is in handen van een bedrijf dat zelf veelvuldig ondernemers advertenties aansmeert). Op basis van hun ervaringen kunnen ze vertellen welke partijen in ieder geval in het verleden mensen hebben opgelicht. Mocht een bedrijf toch ten onrechte een factuur sturen voor een dienst die je niet hebt afgenomen, betaal dan niet. Hooguit 10 procent van de fraudeurs onderneemt zelf juridische actie. Hoe onterechte nota te voorkomen?

‘Ze hebben net de verkeerde te pakken’, zegt Sandra de Haan strijdlustig. De Rotterdamse zzp’er is de dupe geworden van misleidende praktijken van het telemarketingbureau PR Online uit Hoogezand en reclamebureau MCL uit Gendt. ‘Ze stellen dat ik een contract met ze ben aangegaan en dat ze nog ruim 1.900 euro van me krijgen. Totale onzin.‘

De truc waar De Haan in is getrapt ging als volgt in zijn werk. Eind 2010 kreeg ze een telefoontje van MCL. De verkoper aan de andere kant van de lijn vertelde haar dat haar zaak al een half jaar gratis stond vermeld op de website online-bedrijfsgids.com, eigendom van MCL. De verkoper meldde dat die gratis vermelding zou aflopen en vroeg of De Haan een betaalde vermelding wilde. ‘Ik zei dat ik geen interesse had.‘

Of ze dat even per fax wilde bevestigen, omdat de incasso anders automatisch zou gaan lopen. Op de fax kruiste De Haan vervolgens het hokje ‘Geen automatische verlenging’ aan. Onlangs volgde een onaangename verrassing. De Haan: ‘Ik kreeg een factuur waarop staat dat ik 1.984,92 euro moet betalen, omdat ik heb getekend voor een contract van een jaar.‘ Door de vage bewoordingen op de fax en de handtekening van De Haan op de fax, lijkt dat strikt juridisch te kloppen. Maar betalen doet ze niet. ‘Ze hebben me er ingeluisd.‘

De Rotterdamse is niet de enige die in deze truc is getrapt, weet Fleur van Eck. Sinds 2003 is zij de motor achter het Steunpunt Acquisitiefraude (SAF), dat werd opgericht om gedupeerden te helpen bij hun juridische strijd tegen fraudeurs. Op het Apeldoornse kantoor van SAF laat Van Eck dossierkasten zien vol zaken die de afgelopen jaren binnenkwamen. Ruim 29 duizend betwiste contracten zijn het, samen goed voor een waarde van 45 miljoen euro.

In 2011 kwamen er al 2.450 nieuwe meldingen binnen. Het gaat om betwiste contracten ter waarde van 2,9 miljoen euro. ‘En dat zijn dan alleen nog de mensen die ons hebben weten te vinden en niet wensen te betalen. Velen betalen wel omdat ze niet in de gaten hebben dat ze worden misleid.‘ Het gros van de dossiers betreft klachten van mkb’ers en kleine zelfstandigen. ‘Die pikken ze er bewust uit’, zegt Van Eck. ‘Zij hebben vaak het geld niet om juridische actie te ondernemen.‘

Vermoorde onschuld

Mede door de opkomst van internet is de omvang van de fraude de afgelopen jaren rap toegenomen. Niet alleen in Nederland, maar in heel Europa. ‘Er is een aantal brandhaarden. In Zürich, Barcelona en Zweden zit een groot netwerk. In Nederland concentreren de fraudeurs zich in Groningen, Drenthe en Noord-Holland. Naar schatting zijn in Europa zo’n 500 partijen actief op dit gebied. Een studie uit 2009 van criminologen Krista Huisman en Henk van de Bunt stelt dat op dat moment in Nederland zo’n 62 malafide organisaties leefden van advertentiefraude. Volgens Van Eck leidt het geen twijfel dat daar vaak georganiseerde criminele organisaties achter zitten. ‘Er gaan jaarlijks honderden miljoenen in om.‘

De bergen klachten leidden al een aantal maal tot aandacht in de media. Begin dit jaar bracht het tv-programma Opgelicht in beeld hoe telefonische verkopers van het bedrijf Website Services ondernemers onder valse voorwendselen probeerden advertentiecontracten aan te smeren op sites als bedrijvengids- online.com, internetgemeentegids.nl en telefoongids.com. Johann Stuut, directeur van Website Services, speelde in het programma de vermoorde onschuld. Die mensen hebben toch zelf een handtekening gezet, was de strekking van zijn verweer. Het is nauwelijks voorstelbaar dat deze praktijken al zo lang en op zo’n grote schaal plaatsvinden. Van Eck windt zich er mateloos over op. ‘Het heeft geen prioriteit bij het Openbaar Ministerie omdat veroordeling in het verleden heel lastig is gebleken. Mensen zetten inderdaad zelf hun handtekening en niemand neemt natuurlijk het telefoongesprek op dat aan zo’n fax voorafging. Leg dan maar eens aan een rechter uit dat je bent misleid.‘ ‘Bovendien’, zegt Van Eck, ‘wordt veel fraude vanuit land A gepleegd in land B. Om dat aan te pakken is internationale samenwerking nodig. Daar schort het nu aan.‘

Pistool op het hoofd?

Ondertussen worden in de grote strijd soms kleine oorlogjes gewonnen. Het Europees Parlement omarmt vandaag als het goed is het voorstel van de Malteser europarlementariër Simon Busuttil kleine zelfstandigen als aparte groep op te nemen in de Wet oneerlijke handelspraktijken. Van Eck: ‘Nu beschermt die wet alleen consumenten.‘ Eigenaar van PR Online is niet bereikbaar voor commentaar maar bedrijfsleider Erik Meijer laat telefonisch weten dat wat hem betreft zeker geen sprake is van misleiding. ‘Hebben wij mevrouw een pistool op het hoofd gezet en haar gedwongen te tekenen? Nee toch. Wij verwachten van onze klanten dat ze goed lezen waar ze hun handtekening onder zetten. En als ze die handtekening zetten, verwachten we ook dat ze betalen.‘

 

Natuurlijk ga ik die €1984 euro niet betalen, ookal wordt er met de deurwaarder gedreigd. Een paar dagdelen Googlen had me in korte tijd een schat aan schokkende informatie opgeleverd over dit fenomeen. Eveneens wat steekhoudende argumenten om in een aangetekende brief richting PR Online te Hoogezand te sturen. Lees en huiver. Sinds halverwege jaren 80 is een alsmaar groeiende groep fraudeurs actief die ondernemers geld afhandig maakt voor zinloze advertenties op schimmige websites die niemand kent. Ze doen zich voor als Gele Gids, Kamer van Koophandel, Telefoongids, Gemeentegids of online bedrijvengids. Simpelweg nee zeggen is vaak niet afdoende. Met slinkse belprotocollen lokken ze duizenden ondernemers per jaar in de val. Jaarlijks levert dat een schadepost van 400 miljoen op. Hoe gaat dat in zijn werk? Tros Opgelicht wijdde er een onthullende uitzending aan. Voorbeeld: ze sturen je per fax of e-mail jouw adresgegeven met expres een fout erin. Je wordt gevraagd dit te controleren en eventuele fouten door te geven. Met deze correctie zit je vervolgens aan een contract voor 3 jaar vast want het bericht is expres zo opgesteld dat je niet makkelijk ziet dat het een contract is. Duizenden euro’s down the drain.

Ondernemers en vooral ZZP-ers zijn erg kwetsbaar omdat zij niet zoals consumenten beschermd worden door de ‘wel tegen oneerlijke handelspraktijken’. Ze kunnen voor hulp niet terecht bij het Juridisch Loket. Daarbij ligt de bewijslast bij het slachtoffer. In de rechtzaal is bedrog echter vaak moeilijk te bewijzen omdat een niet opgenomen misleidend telefoontje geen bewijs is. De fraudeurs worden, aangemoedigd door hun eigen succes, steeds brutaler en schuwen intimidatie van hun slachtoffers niet. Hoog tijd voor actie dus. Je zoekt als ondernemer pas informatie over deze vorm van fraude nadat het kwaad al is geschied. Preventie is daarom belangrijker dan advies achteraf over wat je niet had moeten doen. Daarvoor zijn de sociale media zeer geschikt. Ik heb daarom een speciale Facebook-communitypage gemaakt waar ondernemers tips, handige links en ervaringen kunnen uitwisselen. Kennis is macht, dus…. spread the word!

Het MKB probeert al jaren tevergeefs de wet aangepast te krijgen zodat ondernemers beter beschermd worden. De Kamer van Koophandel stelde zich lang passief op, maar wil nu (door druk van politiek en bedrijfsleven) een actievere rol gaan spelen in het opsporen van pseudo-ondernemers. Zowel SP als VVD drongen in de Tweede Kamer al aan op aanpassing van de regels. Dit is helaas een langdurig proces. Zo lang er niets verandert aan de belabberde positie van ondernemers fietsen de fraudeurs fluitend tussen de mazen van de wet door. De hoop is nu gevestigd op de rechters om slachtoffers vaker in het gelijk te stellen en zo jurispudentie te kweken. Dat zou wellicht fraudeurs meer af kunnen schrikken een civiele procedure te starten dan tot nu toe het geval was.

Het Steunpunt Acquisitie Fraude helpt slachtoffers verweer te voeren met de juiste brieven en kennis. Bekijk de video van magazine De Zaak, op bezoek bij het SAF.